____ _ _ _ _
| _ \ ___ | |_ (_) _ __ ___ __| | (_) __ _
| |_) | / _ \ | __| | | | '_ \ / _ \ / _| | | | / _ |
| _ < | __/ | |_ | | | |_) | | __/ | (_| | | | | (_| |
|_| \_\ \___| \__| |_| | .__/ \___| \__,_| |_| \__,_|
|_|
- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b
Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―
Rayleighsche Dissipationsfunktion
ββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
top
Die Rayleighsche Dissipationsfunktion ist ein von Lord Rayleigh 1876cite-ref-1[1]cite-ref-2[2] eingefΓΌhrter Ansatz fΓΌr eine geschwindigkeitsabhΓ€ngige Reibungskraft in der klassischen Mechanik. Er lΓ€sst sich auch im Lagrange-Formalismus der klassischen Mechanik formulieren.
Der Lagrangeformalismus beschreibt die Dynamik eines Systems ΓΌber die Lagrangefunktion L = T β β V {\displaystyle L=T-V} (mit T {\displaystyle T} der kinetischen Energie und V {\displaystyle V} der potentiellen Energie), wobei diese als Funktion von generalisierten Koordinaten q i {\displaystyle q_{i}} (und q i Λ Λ {\displaystyle {\dot {q_{i}}}} fΓΌr die zugehΓΆrige generalisierte Geschwindigkeit) aufgefasst wird (wobei der Index i {\displaystyle i} die Komponenten bezeichnet). Dann kann man geschwindigkeitsabhΓ€ngige ReibungskrΓ€fte ΓΌber eine nicht-konservative generalisierte Kraft Q i β β {\displaystyle Q_{i}^{*}} auf der rechten Seite der Lagrangegleichung berΓΌcksichtigen (siehe auch den Artikel Lagrange-Formalismus):
d d t β β L β β q i Λ Λ β β β β L β β q i = d d t β β T β β q i Λ Λ + β β T β β q i β β β β V β β q i = Q i β β {\displaystyle {\frac {d}{dt}}{\frac {\partial L}{\partial {\dot {q_{i}}}}}-{\frac {\partial L}{\partial q_{i}}}={\frac {d}{dt}}{\frac {\partial T}{\partial {\dot {q_{i}}}}}+{\frac {\partial T}{\partial q_{i}}}-{\frac {\partial V}{\partial q_{i}}}=Q_{i}^{*}}
Rayleigh machte nun fΓΌr die Reibungskraft F i {\displaystyle F_{i}} in euklidischen Koordinaten r i {\displaystyle r_{i}} (mit zugehΓΆriger euklidischer Geschwindigkeit v i {\displaystyle v_{i}} ) folgenden Ansatz:
F i = β β β β j K i j v j {\displaystyle F_{i}=-\sum _{j}\,K_{ij}\,v_{j}}
mit der Dissipationsmatrix K i j {\displaystyle K_{ij}} . Die zugehΓΆrige Dissipationsfunktion
K = 1 2 β β i , j K i j v i v j {\displaystyle K={\frac {1}{2}}\,\sum _{i,j}\,K_{ij}\,v_{i}\,v_{j}}
ist im einfachsten Fall einer diagonalen Dissipationsmatrixcite-ref-3[3]
K = 1 2 β β i k i v i 2 {\displaystyle K={\frac {1}{2}}\,\sum _{i}\,k_{i}\,v_{i}^{2}}
Mit der Dissipationsfunktion ist die Reibungskraft demnach:
F i = β β β β β β v i K {\displaystyle F_{i}=-{\frac {\partial }{\partial v_{i}}}K}
Beim Γbergang zu generalisierten Koordinaten q i {\displaystyle q_{i}} ergibt sich
Q i β β = β β j F j β β r j β β q i {\displaystyle Q_{i}^{*}=\sum _{j}\,F_{j}\,{\frac {\partial r_{j}}{\partial q_{i}}}}
Wegen v i ( t , q , q Λ Λ ) = β β k β β r i β β q k q k Λ Λ + β β r i β β t {\displaystyle v_{i}(t,q,{\dot {q}})=\sum _{k}{\frac {\partial r_{i}}{\partial q_{k}}}\,{\dot {q_{k}}}+{\frac {\partial r_{i}}{\partial t}}} gilt:
β β v i β β q k Λ Λ = β β r i β β q k {\displaystyle {\frac {\partial v_{i}}{\partial {\dot {q_{k}}}}}={\frac {\partial r_{i}}{\partial q_{k}}}}
und damit
Q i β β = β β β β j β β K β β v j β β v j β β q i Λ Λ = β β β β K β β q i Λ Λ {\displaystyle Q_{i}^{*}=-\sum _{j}\,{\frac {\partial K}{\partial v_{j}}}\,{\frac {\partial v_{j}}{\partial {\dot {q_{i}}}}}=-{\frac {\partial K}{\partial {\dot {q_{i}}}}}}
Daneben kann es auch andere, nicht durch einen Rayleigh-Ansatz beschreibbare nicht-konservative generalisierte KrΓ€fte zur Beschreibung von Reibung geben.
Gegeben die Rayleighsche Dissipationsfunktion
F = 1 2 β β i , j = 1 n k i j q Λ Λ i q Λ Λ j {\displaystyle {\mathcal {F}}={\frac {1}{2}}\sum _{i,j=1}^{n}k_{ij}{\dot {q}}_{i}{\dot {q}}_{j}}
mit n β β N {\displaystyle n\in \mathbb {N} } und Koeffizienten k i j β β R {\displaystyle k_{ij}\in \mathbb {R} } lΓ€sst sich fΓΌr
T = T ( q Λ Λ i , q i ) {\displaystyle T=T({\dot {q}}_{i},q_{i})} und V = V ( q i ) {\displaystyle V=V(q_{i})}
die zeitliche Γnderungsrate der Gesamtenergie durch Reibung wie folgt angeben:cite-ref-4[4]
d ( T + V ) d t = β β 2 F {\displaystyle {\frac {\mathrm {d} (T+V)}{\mathrm {d} t}}=-2{\mathcal {F}}}
In AusdrΓΌcken von gegen Reibung verrichteter Arbeit ergibt sich fΓΌr die Leistung P {\displaystyle P} :
d W = β β β β i = 1 n Q i β β d q i = β β β β i , j = 1 n k i j q Λ Λ i q Λ Λ j d t = β β 2 F d t β β d W d t = P = β β 2 F {\displaystyle \mathrm {d} W=-\sum _{i=1}^{n}Q_{i}^{*}\mathrm {d} q_{i}=-\sum _{i,j=1}^{n}k_{ij}{\dot {q}}_{i}{\dot {q}}_{j}\mathrm {d} t=-2{\mathcal {F}}\mathrm {d} t\Rightarrow {\frac {\mathrm {d} W}{\mathrm {d} t}}=P=-2{\mathcal {F}}}
wobei die generalisierten KrΓ€fte beschrieben sind durch
Q i β β = β β β β F β β q Λ Λ i {\displaystyle Q_{i}^{*}=-{\frac {\partial {\mathcal {F}}}{\partial {\dot {q}}_{i}}}} .
Contents
β’ Literatur
β’ Einzelnachweise
ββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
Literatur
β’ Ettore Minguzzi: Rayleighβs Dissipation Function at Work. In: European Journal of Physics. Band 36, Nr. 3, 2015, 035014, arxiv:1409.4041.
Einzelnachweise
cite-note-11. β Rayleigh, Some general theorems related to vibration, Proc. London Math. Soc. s1-4, 1877, S. 357β368
cite-note-22. β Lord Rayleigh, The theory of Sound, Macmillan 1877, Band 1, Kapitel 4, Paragraph 81
cite-note-33. β So in Goldstein, Klassische Mechanik, 8. Auflage, Aula-Verlag 1985, S. 24
cite-note-44. β Alessandra Celetti: Conservative and Dissipative Models of Celestial Mechanics. Springer, Cham 2025, ISBN 978-3-03201865-6, S. 15β18.